Mucizeleri Görmek Mi, Kusurları Aramak Mı? – Prof. Dr. Abdurrahman Tanrıöğen yazdı…
İnsan zihni çoğu zaman sandığımız kadar nesnel çalışmaz. Aynı olaya tanıklık eden iki kişi, birbirinden tamamen farklı şeyler görebilir. Biri olağanüstü olanı fark ederken, diğeri bütün dikkatini küçücük bir eksikliğe yöneltebilir. Çünkü gerçeği çoğu zaman olduğu gibi değil; beklentilerimizin, geçmiş deneyimlerimizin ve önyargılarımızın süzgecinden geçirerek algılarız.
Bu yüzden yaşam bazen gözlerimizin önünde sessizce mucizeler sergiler, fakat biz onları göremeyiz. Dikkatimizi sürekli eksik olana çevirdiğimizde ise elimizdeki büyük değeri fark etmeden kaybetme riskiyle karşı karşıya kalırız. Aşağıdaki kısa öykü, bu gerçeği hem gülümseten hem de düşündüren bir dille anlatıyor:
Bir adam kendisine bir evcil köpek almaya karar vermiş. Bunun için bir evcil hayvan dükkânına gitmiş, beğendiği bir köpeği satın alıp evine götürmüş.
Ertesi gün yeni dostunu gezdirmeye çıkarmış. Bu arada köpeklerle oynamanın keyifli yollarından birini de öğrenmiş. Elindeki topu uzağa fırlatıyor, köpek de büyük bir heyecanla koşup topu getiriyormuş.
Önce topu parkın çimenlerine atmış. Köpek hızla koşmuş ve topu geri getirmiş. Ardından bahçeye fırlatmış; köpek yine aynı istekle peşinden gitmiş ve topu sahibine teslim etmiş.
Bir süre sonra gölün kıyısına gelmişler. Adam bu kez topu gölün tam ortasına doğru fırlatmış.
Tam o anda beklenmedik bir şey olmuş.
Köpek suya atlamak yerine suyun üzerinde koşmaya başlamış. Tek bir an bile batmadan gölün yüzeyinde ilerlemiş, topu almış ve yine suyun üzerinde koşarak sahibine geri dönmüş.
Adam gördüğü manzara karşısında donup kalmış.
“Yoksa gözlerim bana oyun mu oynuyor?” diye geçirmiş içinden.
Eğilip topu tekrar almış ve bir kez daha göle fırlatmış.
Köpek yine aynı şeyi yapmış. Suyun üzerinde koşmuş, topu almış ve sahibine getirmiş.
Adam üçüncü kez denemiş.
Artık şüphesi kalmamıştı.
“İnanılır gibi değil… Meğer mucize bir köpek almışım.” diye düşünmüş.
Bu olağanüstü olaya tek başına tanıklık etmek istememiş. Hemen komşusunun kapısını çalmış.
“Haydi, benimle yürüyüşe gelsene. Yeni bir köpek aldım.” demiş.
Komşusu teklifi kabul etmiş ve birlikte yürüyüşe çıkmışlar. Gölün kenarına geldiklerinde adam, köpeğin sıra dışı özelliğinden hiç söz etmeden topu yeniden göle fırlatmış.
Köpek her zamanki gibi suyun üzerinde koşmuş, topu almış ve geri getirmiş.
Adam heyecanla komşusunun yüzüne bakmış. Onun şaşkınlık içinde kalacağını düşünüyormuş.
Ama komşusunun yüzünde en küçük bir hayret belirtisi bile yokmuş.
Adam topu ikinci kez göle atmış.
Köpek yine suyun üzerinde koşarak topu getirivermiş.
Komşusu ise hiçbir şey olmamış gibi yürümeye devam etmiş.
Bunun üzerine adam son kez topu göle fırlatmış. Aynı mucize üçüncü kez gerçekleşince merakına yenik düşmüş ve dayanamayıp sormuş:
“Bu köpeğin biraz tuhaf davrandığını fark etmedin mi?”
Komşusu son derece sakin bir ifadeyle cevap vermiş:
“Fark ettim. Bu aptal köpek yüzme bilmiyormuş.”
Bu mizahi öykü, aslında insan psikolojisinin çok önemli bir yönünü gözler önüne seriyor. Bazı insanlar, karşılarındaki kişinin sahip olduğu sayısız güzel özelliği görmez; bütün dikkatlerini tek bir kusura yoğunlaştırırlar. Başarıların arasındaki küçük bir hata, fedakârlıkların içindeki önemsiz bir eksiklik ya da mutluluğun gölgesindeki küçük bir aksaklık, onların gözünde her şeyden daha büyük hale gelir.
Psikolojide bu eğilim olumsuzluk yanlılığı (negativity bias) olarak adlandırılır. İnsan beyni, olumlu deneyimlerden çok olumsuz ayrıntıları fark etmeye ve onları daha uzun süre hatırlamaya eğilimlidir. Bu doğal eğilim kontrol edilmediğinde ise yaşamdan elde edilen doyum azalır, ilişkiler yıpranır ve insan sahip olduklarının değerini giderek daha az görmeye başlar.
Oysa bilgelik, kusurları yok saymak değildir. Bilgelik, eksikleri görmeden önce değeri fark edebilmektir. Bir insanın hatalarını bulmak çoğu zaman kolaydır; asıl erdem, onun güçlü yönlerini görebilmek, emeklerini takdir edebilmek ve sahip olduğu güzellikleri fark edebilmektir.
Bu bakış açısı yalnızca bireysel ilişkilerde değil, iş yaşamında, aile içinde, eğitim ortamlarında ve dostluklarda da belirleyici bir rol oynar. Sürekli kusur arayan insanlar, çoğu zaman mucizelerin tam ortasında yaşadıklarının bile farkına varamazlar.
Belki de yaşamın bize yönelttiği en önemli sorulardan biri şudur:
“Karşımızdaki insana baktığımızda önce eksik olanı mı görüyoruz, yoksa sahip olduğu değeri mi?”
Çünkü bakışımız yalnızca başkalarını değerlendirme biçimimizi değil, kendi mutluluğumuzu da şekillendirir. Mucizeleri görebilen insanlar yaşama daha umutla, daha huzurla ve daha fazla şükran duygusuyla yaklaşırlar. Buna karşılık yalnızca kusurlara odaklananlar ise suyun üzerinde yürüyen bir köpeğe bakıp, bütün mucizeyi görmezden gelerek sadece şu cümleyi kurabilirler:
“Yüzme bilmiyor.”
Prof. Dr. Abdurrahman Tanrıöğen
Tiyatro Perdesinin Ardındaki Gerçek Hikâyeler: ‘Karanlıkta Işığı Bulmak’
